Bijna één op de tien aanbestedingen in Nederland strandt door een gebrek aan inschrijvingen. Vooral in de bouw blijkt het moeilijk om aannemers te vinden die zich willen wagen aan complexe, risicovolle projecten. Een oplossing lijkt te liggen in een contractvorm die samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid centraal stelt: de alliantieovereenkomst.
Waarom de klassieke aanbesteding spaak loopt
Grote bouwbedrijven mijden steeds vaker projecten met hoge risico’s, lage marges en veel juridische onzekerheid. Bekende voorbeelden van projecten die moeizaam verliepen onder traditionele contractvormen zijn de zeesluizen bij IJmuiden, het RIVM-pand in Utrecht en de A-pier van Schiphol. Volgens bouwjurist David Orobio de Castro zijn traditionele contracten vaak "een recept voor conflicten". Hij pleit daarom voor gelijkmatige risicodeling tussen opdrachtgever en aannemer.
Samen werken, samen delen: de alliantieovereenkomst
In een alliantiecontract vormen opdrachtgever en aannemer samen een projectorganisatie, waarin beslissingen gezamenlijk worden genomen en financiële risico’s gedeeld. Bij tegenvallers dragen beide partijen de extra kosten, bij meevallers delen ze het voordeel. Zo ontstaat er een gedeeld belang in een succesvolle uitvoering. Deze aanpak leidde onder meer tot succesvolle samenwerking bij de versterking van de dijken tussen Gorinchem en Waardenburg. Volgens betrokkenen zoals Heijmans-projectmanager Mark van den Oord biedt deze werkwijze meer rust en werkplezier, ondanks cultuurverschillen tussen partijen.
Rijkswaterstaat kiest voor aanpassing
De overheid lijkt inmiddels te luisteren naar signalen uit de markt. Zo werd de mislukte aanbesteding van de Van Brienenoordbrug aanleiding voor Rijkswaterstaat om een aangepaste ‘open boek’-methode toe te passen, waarbij werkelijke kosten worden vergoed en een vaste winstmarge wordt afgesproken. Ook introduceerde Rijkswaterstaat eerder al een ‘twee fasen-contract’ bij de verbreding van de A27: in fase één wordt samen aan het ontwerp gewerkt, pas in fase twee wordt de prijs vastgesteld.
Nog geen doorbraak
Toch blijft het aantal allianties in Nederland beperkt. Ze worden vooral toegepast bij grootschalige, complexe projecten, zoals A2 Hooggelegen. De aanpak vereist wederzijds vertrouwen, transparantie en een intensieve samenwerking, iets dat niet in elke situatie past. Volgens Orobio de Castro biedt de alliantie wél de voordelen van de twee fasen-aanpak, maar zonder het nadeel dat aannemers later alsnog voor een vaste prijs moeten tekenen. Daarmee kan de alliantie een waardevol alternatief zijn voor opdrachten die nu nog op weinig interesse kunnen rekenen.