Installateurs komen regelmatig op kleine daken, uitbouwen of carports voor onderhoud aan airco’s, warmtepompen, ventilatie-units of zonnepanelen. Juist bij dit soort kortdurende werkzaamheden wordt het valrisico nog weleens onderschat. Toch gelden ook hier duidelijke wettelijke eisen én praktische oplossingen om veilig te kunnen werken.
Volgens het Arbeidsomstandighedenbesluit moet valgevaar zoveel mogelijk worden voorkomen met collectieve maatregelen, zoals randbeveiliging of een veilige werkplek. Pas wanneer dat redelijkerwijs niet mogelijk is, mag persoonlijke valbeveiliging worden ingezet.
Kort werk betekent niet automatisch laag risico
In de praktijk gaat het vaak om relatief kleine werkzaamheden: een inspectie uitvoeren, een filter vervangen of een storing oplossen. Omdat het werk soms maar enkele uren duurt, ontstaat al snel de neiging om “even snel” het dak op te gaan. Juist daar schuilt het gevaar. Uit cijfers van de Nederlandse Arbeidsinspectie blijkt dat vallen van hoogte nog altijd tot de meest voorkomende ernstige arbeidsongevallen behoort binnen de bouw- en installatiesector. Ook bij lage hoogtes kan een val leiden tot ernstig letsel. Daarom geldt: ook incidenteel werk vraagt om een vooraf doordachte veiligheidsaanpak.
Eerst kijken naar veilige toegang en inrichting
De wetgeving schrijft voor dat werkgevers maatregelen nemen volgens de arbeidshygiënische strategie. Dat betekent dat eerst moet worden gekeken hoe het risico bij de bron kan worden aangepakt. Bij installaties op kleine daken begint dat bijvoorbeeld al bij de plaatsing van apparatuur. Kan een warmtepomp of ventilatie-unit vanaf een veilige plek worden onderhouden? Is onderhoud mogelijk zonder dicht langs een dakrand te werken? Wanneer dat niet mogelijk is, komen collectieve maatregelen in beeld. Deze oplossingen hebben altijd de voorkeur boven persoonlijke beschermingsmiddelen, omdat ze medewerkers collectief beschermen.
Denk aan:
- tijdelijke of vaste dakrandbeveiliging
- werkplatforms
- rolsteigers
- bordessen
- hoogwerkers
Wanneer persoonlijke valbeveiliging wél passend is
In sommige situaties zijn collectieve voorzieningen praktisch niet haalbaar. Bijvoorbeeld bij kleine uitbouwen, lastig bereikbare daken of zeer kortdurende onderhoudswerkzaamheden. In dat soort gevallen kan persoonlijke valbeveiliging een passende oplossing zijn, mits deze correct wordt toegepast. Denk aan een harnasgordel met lijnsysteem en een geschikt ankerpunt. Daarbij moet de bescherming minimaal gelijkwaardig zijn aan andere veiligheidsmaatregelen.
Binnen de installatiesector wordt persoonlijke valbeveiliging vooral gebruikt bij incidentele werkzaamheden, onderhoud dat enkele keren per jaar plaatsvindt, werkzaamheden van beperkte duur, inzet van maximaal twee medewerkers. Belangrijk is wel dat medewerkers hiervoor aantoonbaar zijn geïnstrueerd en getraind. Onjuist gebruik van persoonlijke valbeveiliging kan juist extra risico’s veroorzaken.
Goede voorbereiding maakt het verschil
Veilig werken op kleine daken begint vaak al vóór aankomst op locatie. Een LMRA (Laatste Minuut Risico Analyse) helpt medewerkers om ter plekke de situatie opnieuw te beoordelen.
Vragen die daarbij horen zijn bijvoorbeeld: Is het dak veilig bereikbaar? Hoe groot is de afstand tot de dakrand? Zijn weersomstandigheden veilig genoeg? Is de ondergrond stabiel en droog?
Zijn de juiste hulpmiddelen aanwezig? Ook opdrachtgevers spelen hierin een belangrijke rol. Wanneer installaties veilig bereikbaar worden ontworpen en geplaatst, kan veel risico tijdens onderhoudswerkzaamheden worden voorkomen.
Veilig werken vraagt blijvende aandacht
Volgens ArboTechniek ontstaan veel ongevallen door routine, tijdsdruk en onderschatting van risico’s. Daarom blijft aandacht voor veiligheidsbewustzijn essentieel binnen de sector. Praktische hulpmiddelen zoals toolboxen, werkplekinspecties en veiligheidsapps kunnen helpen om medewerkers alert te houden. Zeker nu installaties steeds vaker op daken worden geplaatst door de groei van warmtepompen en verduurzaming, wordt veilig werken op hoogte alleen maar belangrijker. Veilig werken op kleine daken vraagt daarom niet alleen om de juiste middelen, maar vooral om goede voorbereiding, duidelijke afspraken en een cultuur waarin veiligheid vanzelfsprekend is.